12.06.2020
Chủ đề: Sai sót trong sử dụng thuốc và biện pháp đề phòng

     Sai sót trong sử dụng thuốc (ME – tên tiếng Anh là medical errors) bao gồm bất kỳ sai sót nào xảy ra trong quá trình kê đơn, cấp phát, sử dụng thuốc, bất kể sai sót đó có dẫn đến kết quả bất lợi hay không.

     Sai sót y khoa gây thiệt hại cho người bệnh, gây lãng phí, tốn kém không cần thiết, làm giảm chất lượng điều trị, làm mất uy tín của bệnh viện.

1. Nguyên nhân của sai sót trong sử dụng thuốc

   1.1 Do thuốc và trang thiết bị

    - Thiết bị bao bì đóng gói, ghi nhãn giống nhau

    - Danh pháp giống nhau

    - Trang thiết bị bị lỗi hay trục trặc

   1.2 Do nhân viên y tế

    - Nhận diện sai bệnh nhân

    - Không theo dõi bệnh nhân đầy đủ

    - Kỹ năng giao tiếp với bệnh nhân không được tốt

    - Y lệnh miệng

    - Khối lượng công việc

    - Mất tập trung

    - Thiếu nhân sự

    - Sử dụng tài liệu tham khảo đã lỗi thời/ không chính xác.

2. Có những loại ME nào?

    - Sai sót trong chỉ định thuốc: sai sót trong lựa chọn loại thuốc (sai chỉ định, chống chỉ định, tiền sử dị ứng, chống phối hợp với thuốc đang điều trị và các yếu tố khác).

    - Sai sót do chỉ định thiếu thuốc: bệnh nhân không được dùng loại thuốc cần thiết.

    - Sai do thừa thuốc: Sử dụng loại thuốc không cần thiết cho bệnh nhân đó.

    - Sai thời gian: bệnh nhân dùng thuốc ngoài khoảng thời gian cho phép hoặc thời điểm uống thuốc không phù hợp.

    - Sai liều: bao gồm dùng liều quá cao hay quá thấp hơn liều điều trị, quên liều, đưa thêm liều không đúng như chỉ định hoặc không nhớ liều dùng cho bệnh nhân

    - Sai dạng bào chế: dùng cho bệnh nhân loại thuốc không đúng dạng bào chế thích hợp

    - Sai trong chuẩn bị thuốc: thuốc được pha chế hoặc thao tác không đúng trước khi sử dụng

    - Sai kĩ thuật dùng thuốc: quy trình không phù hợp hoặc không đúng kỹ thuật sử dụng thuốc

    - Sai khi dùng thuốc biến chất: dùng thuốc hết hạn hoặc hư hỏng

    - Sai trong theo dõi: thiếu sót trong việc đánh giá chế độ điều trị và phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc hoặc không sử dụng dữ liệu lâm sàng hoặc xét nghiệm phù hợp để đánh giá đầy đủ đáp ứng của bệnh nhân với thuốc được kê đơn.

    - Sai trong tuân thủ điều trị: bệnh nhân thiếu tuân thủ điều trị với thuốc được kê đơn

    - Sai sót khác: những sai sót không phân loại được theo các nhóm trên

3. ME có thể gây ra những hậu quả gì?

    - Gây tăng tác dụng phụ của thuốc

    - Giảm hiệu quả điều trị

    - Kéo dài thời gian nằm viện

    - Gây tăng chi phí điều trị

    - Làm giảm lòng tin của bệnh nhân với chất lượng điều trị bệnh của cơ sở y tế.

4. Các yếu tố nguy cơ gây ME?

Những yếu tố làm tăng nguy cơ xảy ra ME được liệt kê trong Bảng 1.

Bảng 1:  Yếu tố làm tăng nguy cơ xảy ra ME

Yếu tố

Đối tượng cụ thể

Yếu tố liên quan đến

bệnh nhân

- BN > 65 tuổi.

- Nhiều bệnh

- Có vấn đề về tuân thủ điều trị

- Thay đổi về tâm thần như lú lẫn, đãng trí, trầm cảm.

- Vừa mới thay đổi nơi điều trị (chuyển viện, chuyển khoa lâm sàng).

Yếu tố liên quan đến thuốc

- BN dùng thuốc có giới hạn điều trị hẹp - BN dùng thuốc cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu - BN dùng kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn nghiêm trọng.

- BN gặp ADR hay tương tác thuốc quan trọng

Yếu tố liên quan đến

chế độ dùng thuốc

BN có chế độ dùng thuốc phức tạp + Dùng nhiều thuốc (> 5 thuốc) + Cách dùng thuốc phức tạp.

5. Một số biện pháp để phòng tránh sai sót trong sử dụng thuốc

Một số biện pháp hạn chế sai sót được tóm tắt trong Bảng 2.

Bảng 2: Tóm tắt một số biện pháp phòng ngừa sai sót liên quan đến

quy trình sử dụng thuốc

Giai đoạn

Người liên quan

Biện pháp phòng tránh

Kê đơn

Bác sĩ

- Khai thác kĩ tiền sử dùng thuốc của BN (đặc biệt BN chuyển nơi điều trị)

- Kê đơn phù hợp với chẩn đoán và hướng dẫn điều trị

- Kê đơn đầy đủ, rõ ràng

Sao chép đơn thuốc

Điều dưỡng

- Sử dụng phần mềm để nhập thuốc

- Lưu ý tránh nhầm lẫn các thuốc LASA

Cấp phát

Dược sĩ cấp phát cho khoa phòng

Điều dưỡng cấp phát  cho bệnh nhân

 

- Lưu ý các thuốc LASA.

 

Sử dụng thuốc

Điều dưỡng tiêm thuốc  cho bệnh nhân

Bệnh nhân

- Cần tuân thủ quy tắc “5 đúng” (Đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng đường dùng và đúng bệnh nhân).

- Tránh sự gián đoạn trong quá trình sử dụng thuốc cho bệnh nhân.

- Giáo dục bệnh nhân để nâng cao hiểu biết về sử dụng thuốc, đặc biệt đối với bệnh nhân có bệnh mãn tính.

 

Số lần đọc: 622
DS. Huỳnh Thị Trúc Phương
Tin liên quan